Tổng nợ toàn cầu đã tăng lên mức kỷ lục 348 nghìn tỷ USD trong năm qua, chủ yếu do các chính phủ đẩy mạnh chi tiêu cho quốc phòng và công nghệ, trong khi chi phí vay vốn tăng và áp lực tài khóa ngày càng tập trung vào khu vực công, theo Viện Tài chính Quốc tế (IIF).
Theo báo cáo mới nhất của Viện Tài chính Quốc tế (IIF), tổ chức đại diện cho ngành tài chính toàn cầu có trụ sở tại Washington, tổng nợ toàn cầu đã tăng thêm gần 29 nghìn tỷ USD trong năm qua, nâng tổng quy mô lên khoảng 348 nghìn tỷ USD. Sự gia tăng này phản ánh nhu cầu chi tiêu ngày càng lớn của các quốc gia trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng và quá trình chuyển đổi công nghệ diễn ra mạnh mẽ.
IIF cho biết chi tiêu cho quốc phòng là yếu tố chính khiến nợ toàn cầu tăng thêm khoảng 28,8 nghìn tỷ USD trong năm qua. Bên cạnh đó, các khoản đầu tư quy mô lớn vào trí tuệ nhân tạo và những công nghệ tiên tiến cũng góp phần tạo ra mức tăng hàng năm lớn nhất kể từ khi đại dịch Covid-19 kết thúc.
Số liệu của IIF bao gồm nghĩa vụ nợ của chính phủ, doanh nghiệp và hộ gia đình trên phạm vi toàn cầu. Tính theo tỷ lệ so với quy mô nền kinh tế, tổng nợ hiện tương đương khoảng 308% GDP thế giới, giảm năm thứ năm liên tiếp. Chỉ số này thường được sử dụng để đánh giá mức độ bền vững tài chính và khả năng trả nợ của các chủ thể vay.
Tuy nhiên, mức giảm này chủ yếu đến từ việc khu vực tư nhân cắt giảm đòn bẩy tài chính, trong khi nợ của chính phủ tính theo tỷ lệ GDP vẫn tiếp tục gia tăng. Điều này cho thấy áp lực vay nợ đang chuyển dần sang khu vực công.
Ông Gordon Shannon, Giám đốc quỹ tại TwentyFour Asset Management có trụ sở tại London, cho rằng các số liệu trên cho thấy dù thị trường chú ý nhiều đến việc doanh nghiệp phát hành trái phiếu để đầu tư vào AI, khu vực chính phủ mới là nhân tố chính làm gia tăng nguồn cung nợ toàn cầu.
Trong những năm gần đây, hoạt động phát hành trái phiếu chính phủ quy mô lớn đã góp phần làm tăng chi phí vay tại nhiều quốc gia, đặc biệt khi các ngân hàng trung ương dần thu hẹp các chương trình mua trái phiếu từng được triển khai để hỗ trợ nền kinh tế trong đại dịch.
Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm tại các nền kinh tế phát triển đã tăng đáng kể. Tại Mỹ và Anh, lợi suất hiện dao động quanh mức 4%, trong khi tại Đức – quốc gia được xem là bên vay an toàn nhất khu vực đồng euro, lợi suất đã tăng từ mức âm vài năm trước lên trên 2%.
Chi phí vay dài hạn tăng nhanh hơn so với lãi suất ngắn hạn, chủ yếu do lo ngại về nguồn cung trái phiếu gia tăng. Xu hướng này khiến đường cong lợi suất dốc lên, phản ánh kỳ vọng thị trường rằng khối lượng phát hành nợ sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới.
IIF cảnh báo rằng sự kết hợp giữa mở rộng chi tiêu ngân sách, đặc biệt cho quốc phòng, cùng với khả năng nới lỏng các quy định tài chính và môi trường lãi suất thuận lợi hơn có thể khiến quy mô nợ toàn cầu tiếp tục tăng trong những năm tới.
Tại châu Âu, chi tiêu quốc phòng đang gia tăng trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang. IIF dự báo tỷ lệ nợ công trên GDP của các chính phủ châu Âu có thể tăng thêm hơn 18% vào năm 2035.
Tại Mỹ, việc Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng được xem là yếu tố thúc đẩy xu hướng tăng chi tiêu quốc phòng. Ông đã kêu gọi các nước châu Âu thuộc NATO nâng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP, đồng thời cam kết tăng ngân sách quốc phòng của Mỹ thêm khoảng 500 tỷ USD, đưa tổng chi tiêu lên khoảng 1,5 nghìn tỷ USD vào năm 2027.
Không chỉ các nền kinh tế phát triển, nhiều thị trường mới nổi lớn cũng ghi nhận mức nợ gia tăng. Theo IIF, xu hướng này đặc biệt rõ tại Trung Quốc, Brazil, Mexico và Nga, khi các quốc gia này tiếp tục đẩy mạnh đầu tư và mở rộng chi tiêu công để hỗ trợ tăng trưởng.
