Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cân nhắc nhiều cơ sở pháp lý khác nhau để áp thuế nhập khẩu mới sau khi Tòa án Tối cao phán quyết ông không thể sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) năm 1977 cho mục đích này. Quyết định trên khiến một phần đáng kể các mức thuế được triển khai trong nhiệm kỳ thứ hai của ông, bao gồm thuế đối ứng, bị vô hiệu.
Dù Hiến pháp Mỹ trao quyền đánh thuế cho Quốc hội, cơ quan này đã ủy quyền một phần cho nhánh hành pháp thông qua nhiều đạo luật thương mại. Ngay sau phán quyết, ông Trump đã viện dẫn Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để áp mức thuế 10% đối với hàng nhập khẩu trong thời hạn tối đa 150 ngày, bắt đầu từ 24/2, đồng thời cho biết có thể nâng mức thuế lên 15%. Một số mặt hàng được miễn trừ, bao gồm sản phẩm chịu thuế vì lý do an ninh quốc gia, dược phẩm, ô tô, một số khoáng sản quan trọng và hàng hóa thuộc hiệp định USMCA giữa Mỹ, Canada và Mexico.
Theo Bloomberg, Mục 122 là một trong ít nhất 5 công cụ pháp lý mà tổng thống Mỹ có thể sử dụng để áp thuế. Tuy nhiên, các lựa chọn này thường đi kèm quy trình điều tra hoặc giới hạn về mức thuế và thời gian áp dụng, khiến tổng thống khó triển khai nhanh và linh hoạt như khi sử dụng IEEPA.
Mục 122 cho phép tổng thống áp thuế nhằm xử lý các vấn đề nghiêm trọng liên quan đến cán cân thanh toán hoặc ngăn nguy cơ đồng USD mất giá mạnh. Điểm đáng chú ý là tổng thống có thể áp dụng ngay mà không cần chờ điều tra, nhưng mức thuế bị giới hạn ở 15% và chỉ có hiệu lực tối đa 150 ngày nếu không được Quốc hội gia hạn. Quy định này chưa từng được sử dụng trước đây, song Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ từng cho rằng đây là lựa chọn phù hợp nếu mục tiêu là xử lý thâm hụt thương mại.
Một lựa chọn khác là Mục 232, cho phép áp thuế vì lý do an ninh quốc gia mà không giới hạn mức thuế hay thời hạn. Tuy nhiên, việc này phải dựa trên kết luận điều tra của Bộ Thương mại, với thời gian tối đa 270 ngày. Công cụ này chủ yếu áp dụng cho từng ngành cụ thể, như thép, nhôm hoặc ô tô, thay vì toàn bộ hàng nhập khẩu. Ông Trump từng sử dụng Mục 232 để đánh thuế thép và nhôm từ năm 2018 và tiếp tục mở rộng sang một số kim loại và linh kiện trong nhiệm kỳ mới.
Mục 201 cho phép áp thuế khi nhập khẩu gia tăng gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất trong nước. Tuy nhiên, Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ phải tiến hành điều tra và tham vấn công khai trước khi tổng thống có thể hành động. Thuế theo quy định này có thể kéo dài tối đa 8 năm nhưng phải giảm dần theo thời gian. Trước đây, ông Trump đã sử dụng Mục 201 để áp thuế đối với pin năng lượng mặt trời và máy giặt nhập khẩu.
Trong khi đó, Mục 301 cho phép Mỹ áp thuế nhằm đáp trả các hành vi thương mại bị coi là không công bằng hoặc phân biệt đối xử với doanh nghiệp Mỹ. Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ phải tiến hành điều tra, tham vấn và có thể tổ chức điều trần trước khi áp thuế, nhưng không có giới hạn cụ thể về mức thuế. Công cụ này từng được sử dụng để áp thuế đối với lượng lớn hàng hóa Trung Quốc từ năm 2018 và có thể tiếp tục được mở rộng sang các đối tác thương mại khác.
Ngoài ra, Mục 338 của Đạo luật Thuế quan Smoot-Hawley năm 1930 cho phép tổng thống áp thuế tới 50% đối với hàng nhập khẩu từ các quốc gia bị cho là áp dụng biện pháp phân biệt đối xử với Mỹ mà không cần điều tra trước. Tuy nhiên, quy định này chưa từng được sử dụng và có thể đối mặt với các tranh chấp pháp lý nếu được áp dụng.
Các quan chức Mỹ cho biết chính quyền có thể khởi động thêm các cuộc điều tra thương mại mới để tạo cơ sở áp thuế lâu dài hơn, trong bối cảnh các công cụ pháp lý thay thế IEEPA có nhiều giới hạn và yêu cầu thủ tục chặt chẽ hơn.
