Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang tạo ra làn sóng biến động mạnh trên thị trường năng lượng toàn cầu, đẩy nhiều nền kinh tế châu Á vào thế đối mặt với giá nhiên liệu leo thang, nguy cơ thiếu hụt nguồn cung và áp lực lạm phát gia tăng. Trước bối cảnh đó, các quốc gia trong khu vực không chỉ triển khai các biện pháp ứng phó ngắn hạn mà còn đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc chiến lược năng lượng theo hướng bền vững hơn.

Nhiều quốc gia đã nhanh chóng hành động để giảm thiểu tác động trước mắt. Philippines ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng và triển khai hỗ trợ cho ngành vận tải, trong khi Indonesia tăng chi cho trợ cấp nhiên liệu bằng cách cắt giảm ngân sách ở các lĩnh vực khác. Một số nước cũng tính đến việc gia tăng sản lượng điện từ nhiệt điện than nhằm đảm bảo nguồn cung .

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng những giải pháp này chỉ mang tính tạm thời. Về dài hạn, trọng tâm cần chuyển sang đẩy nhanh quá trình chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch. Điều này đòi hỏi gia tăng đầu tư vào các nguồn tái tạo như điện gió, điện mặt trời và thủy điện, đồng thời thúc đẩy điện khí hóa trong lĩnh vực giao thông và công nghiệp .

Thực tế, quá trình chuyển đổi năng lượng tại châu Á đã có những bước tiến đáng kể. Tại Đông Nam Á, đầu tư vào năng lượng tái tạo tăng từ 30 tỷ USD năm 2015 lên 47 tỷ USD vào năm 2025, trong khi đầu tư vào điện từ nhiên liệu hóa thạch giảm khoảng 20 tỷ USD trong cùng giai đoạn .

Dù vậy, chỉ riêng động lực thị trường là chưa đủ. Quá trình chuyển đổi này đòi hỏi những thay đổi mang tính chiến lược về chính sách, bao gồm nâng cấp hạ tầng lưới điện, cải thiện hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp năng lượng nhà nước và thu hút dòng vốn từ khu vực tư nhân.

Một trong những vấn đề then chốt là cải cách giá nhiên liệu. Theo dữ liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), trợ cấp nhiên liệu tại nhiều quốc gia châu Á vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể, dao động từ 0,6% đến 1,5% GDP. Các khoản trợ cấp này không chỉ tạo gánh nặng ngân sách mà còn làm sai lệch tín hiệu thị trường, kìm hãm quá trình chuyển đổi năng lượng .

Bên cạnh đó, việc áp dụng cơ chế định giá carbon được xem là bước đi cần thiết để thay đổi hành vi tiêu dùng và sản xuất. Các chính sách như thuế carbon, tương tự mô hình mà Singapore đang triển khai, có thể tạo động lực thúc đẩy doanh nghiệp và người dân chuyển sang các giải pháp năng lượng sạch hơn .

Về dài hạn, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch mang lại nhiều lợi ích cho các nền kinh tế đang phát triển. Không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất điện nhờ giá năng lượng tái tạo ngày càng cạnh tranh, quá trình này còn góp phần nâng cao an ninh năng lượng và giảm thiểu rủi ro từ các cú sốc nguồn cung bên ngoài.

Ngoài ra, năng lượng sạch còn mang lại lợi ích rõ rệt về môi trường và sức khỏe cộng đồng, đặc biệt trong việc giảm ô nhiễm không khí và hạn chế tác động của biến đổi khí hậu – những vấn đề ngày càng nghiêm trọng tại nhiều đô thị châu Á .

Trong bối cảnh đó, cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay được xem như một “lời cảnh báo” quan trọng. Nếu tận dụng cơ hội để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi, các nền kinh tế châu Á có thể xây dựng nền tảng vững chắc hơn, qua đó giảm thiểu tổn thương trước những cú sốc năng lượng trong tương lai.