Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển năng lượng trọng yếu – đang trở thành phép thử lớn đối với tăng trưởng kinh tế toàn cầu, khi nguy cơ thiếu hụt nguồn cung dầu và áp lực chi phí gia tăng.

Hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz đang rơi vào trạng thái gián đoạn nghiêm trọng, trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang tại Trung Đông. Ngày 24/3, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã thảo luận các biện pháp nhằm bảo vệ an toàn hàng hải tại khu vực, với một số quốc gia không loại trừ khả năng sử dụng các biện pháp mạnh để đảm bảo lưu thông. 

Tuyến vận chuyển này gần như bị đình trệ từ cuối tháng 2, sau khi Iran chặn phần lớn tàu thuyền đi qua, phản ứng trước các cuộc không kích của Mỹ và Israel. Đến ngày 24/3, Tehran cho biết các tàu “không thù địch” có thể được phép đi qua nếu phối hợp với phía Iran, đồng thời cân nhắc áp phí đối với hoạt động vận tải. 

Theo phân tích của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ chi nhánh Dallas (Fed Dallas), quy mô gián đoạn lần này lớn hơn đáng kể so với các cú sốc dầu mỏ trước đây. Nếu các sự kiện trong quá khứ chỉ khiến khoảng 4–6% nguồn cung toàn cầu bị ảnh hưởng, thì hiện nay mức thiếu hụt có thể lên tới gần 20% – cao hơn từ ba đến năm lần. 

Không chỉ dừng lại ở thị trường năng lượng, cú sốc này đang đặt ra rủi ro trực tiếp đối với tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Fed Dallas dự báo nếu tình trạng phong tỏa kéo dài trong quý II, giá dầu WTI có thể tăng lên khoảng 98 USD/thùng, đồng thời khiến tăng trưởng GDP thực toàn cầu giảm khoảng 0,72 điểm phần trăm so với kịch bản cơ sở. 

Trong các kịch bản tiêu cực hơn, nếu eo biển bị gián đoạn trong hai hoặc ba quý, giá dầu có thể tăng lên lần lượt 115 USD và 132 USD/thùng. Khi đó, tác động tới tăng trưởng sẽ kéo dài đến cuối năm 2026, với mức suy giảm có thể lên tới khoảng 1,3 điểm phần trăm vào quý IV. 

Ngoài yếu tố nguồn cung, nhiều biến số khác cũng có thể khuếch đại tác động kinh tế, như chi phí vận chuyển dầu tăng cao, phí bảo hiểm leo thang hoặc sự thay đổi kỳ vọng của thị trường về thời gian gián đoạn. 

Dù hơn 30 quốc gia đã xả kho dự trữ dầu khẩn cấp, giới chuyên gia cho rằng nguồn cung bổ sung hiện tại khó có thể bù đắp hoàn toàn lượng thiếu hụt. Theo lãnh đạo Tập đoàn Dầu khí Kuwait, mức bổ sung khoảng 3 triệu thùng/ngày vẫn chưa đủ để thay thế sản lượng bị gián đoạn trong khu vực. 

Các phương án thay thế dòng chảy dầu cũng tồn tại nhưng hạn chế. Arab Saudi có thể chuyển hướng xuất khẩu qua Biển Đỏ, UAE có thể sử dụng cảng Fujairah, hoặc các nền kinh tế lớn như Trung Quốc và Ấn Độ tìm cách duy trì giao thương với Iran. Tuy nhiên, tất cả các lựa chọn này đều đối mặt với rủi ro an ninh hoặc giới hạn về năng lực vận chuyển. 

Về dài hạn, khôi phục lưu thông qua eo Hormuz vẫn là giải pháp tối ưu, song việc bảo vệ tuyến vận tải này đặt ra thách thức lớn. Kinh nghiệm từ Biển Đỏ cho thấy dù Mỹ và các đồng minh đã triển khai lực lượng quy mô lớn, chi phí quân sự cao nhưng vẫn không thể đảm bảo an toàn tuyệt đối cho các tuyến hàng hải. 

Thách thức tại Hormuz thậm chí còn phức tạp hơn, khi khu vực nguy hiểm rộng hơn đáng kể và lực lượng Iran sở hữu năng lực quân sự mạnh, bao gồm tên lửa, thiết bị không người lái và thủy lôi. Việc hộ tống tàu hàng có thể đòi hỏi sự tham gia của nhiều tàu chiến cùng hỗ trợ từ không quân và các hệ thống giám sát hiện đại. 

Điều này cho thấy việc đảm bảo an toàn cho tuyến vận tải qua eo biển Hormuz sẽ là bài toán phức tạp, khó giải quyết trong ngắn hạn.