Liên minh châu Âu đang chuẩn bị đề xuất với Mỹ một khuôn khổ hợp tác về khoáng sản quan trọng, hướng tới đa dạng hóa chuỗi cung ứng và giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Washington và Brussels đẩy mạnh nỗ lực bảo đảm an ninh nguồn cung đất hiếm và các nguyên liệu chiến lược.
Theo nguồn tin của Bloomberg, EU sẵn sàng ký kết một bản ghi nhớ hợp tác với Mỹ trong vòng ba tháng tới, nhằm xây dựng “Lộ trình Đối tác Chiến lược” về khoáng sản quan trọng.
Sáng kiến này hướng tới việc phối hợp khai thác và bảo đảm nguồn cung các khoáng sản thiết yếu cho công nghệ hiện đại, qua đó giảm mức độ phụ thuộc vào Trung Quốc. Hiện nay, cả Mỹ và EU đều dựa đáng kể vào nguồn khoáng sản dồi dào, giá thấp từ Trung Quốc, khiến Bắc Kinh nắm giữ lợi thế lớn trong chuỗi cung ứng của hai nền kinh tế này. Theo các nguồn thạo tin, đề xuất của EU đưa ra nhiều giải pháp nhằm từng bước tháo gỡ sự phụ thuộc đó.
Bản ghi nhớ dự kiến kêu gọi EU và Mỹ cùng nghiên cứu các dự án khoáng sản trọng điểm, đồng thời xem xét các cơ chế hỗ trợ giá. Văn bản cũng đề xuất những biện pháp bảo vệ thị trường của hai bên trước nguy cơ dư cung từ bên ngoài và các hình thức thao túng thị trường, song song với việc xây dựng một chuỗi cung ứng an toàn, ổn định giữa EU và Mỹ.
Một điểm đáng chú ý trong đề xuất là yêu cầu hai bên tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ của nhau. Nội dung này được nhấn mạnh trong bối cảnh quan hệ Mỹ – EU gần đây xuất hiện căng thẳng, sau khi Tổng thống Donald Trump phát tín hiệu mong muốn kiểm soát vùng lãnh thổ Greenland thuộc Đan Mạch, một quốc gia thành viên EU.
Đề xuất của EU được đưa ra khi Mỹ đang chuẩn bị triệu tập hàng chục bộ trưởng ngoại giao và quan chức cấp cao từ các nước đồng minh vào ngày 4/2, nhằm tìm kiếm thỏa thuận chung để giảm lệ thuộc vào khoáng sản quan trọng do Trung Quốc cung ứng.
Ủy ban châu Âu cho biết các cuộc thảo luận này mang ý nghĩa then chốt trong việc đa dạng hóa nguồn cung và tránh phụ thuộc vào bất kỳ quốc gia đơn lẻ nào, song chưa đưa ra bình luận chi tiết về nội dung đề xuất.
Vấn đề khoáng sản chiến lược đã trở thành ưu tiên hàng đầu của Washington kể từ khi Bắc Kinh áp đặt các biện pháp hạn chế xuất khẩu đất hiếm vào năm 2025. Dù những hạn chế này từng được tạm hoãn vào tháng 10 cùng năm theo thỏa thuận giữa ông Trump và Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, các quan chức Mỹ hiện muốn đẩy nhanh tiến trình giảm phụ thuộc.
Trong khuôn khổ nỗ lực đó, Mỹ đang thúc đẩy việc thiết lập một cơ chế định giá nhằm bảo vệ các doanh nghiệp khai thác và tinh luyện đất hiếm tại phương Tây trước áp lực từ nguồn cung giá rẻ của Trung Quốc.
Trước đây, Washington từng gây sức ép để một số quốc gia thành viên EU ký kết các thỏa thuận song phương riêng lẻ. Tuy nhiên, Ủy ban châu Âu đã kêu gọi các nước thành viên giữ lập trường thống nhất và trao quyền đàm phán cho cơ quan này thay mặt toàn khối.
Bản ghi nhớ của EU cũng đề cập khả năng xây dựng kho dự trữ chiến lược đối với khoáng sản quan trọng, một ý tưởng nhận được sự quan tâm đặc biệt từ phía Mỹ. Ngày 2/2, Tổng thống Trump đã khởi động chương trình dự trữ khoáng sản chiến lược trị giá 12 tỷ USD nhằm bảo vệ các nhà sản xuất trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung.
Theo dự thảo, các trụ cột chính của đề xuất hợp tác EU – Mỹ bao gồm:
- Phối hợp bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc, trong đó có phát triển các phân khúc thị trường cao cấp và cơ chế ứng phó khi xảy ra gián đoạn.
- Thúc đẩy hội nhập kinh tế và công nghiệp, bao gồm triển khai các dự án chung.
- Miễn trừ lẫn nhau đối với các biện pháp hạn chế xuất khẩu nguyên liệu thô quan trọng.
- Đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu và đổi mới trên toàn bộ chuỗi giá trị.
- Chia sẻ thông tin về chuỗi cung ứng, đánh giá rủi ro và nâng cao minh bạch thị trường, kể cả thông qua dự trữ chiến lược hoặc nhóm phản ứng chung EU – Mỹ.
- Phối hợp lập trường liên quan đến các biện pháp hạn chế xuất khẩu áp dụng đối với quốc gia thứ ba.
