Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trên thị trường lao động Mỹ, không chỉ về kỹ năng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định gắn bó với công việc của người lao động. Một xu hướng đáng chú ý là ngày càng nhiều lao động lớn tuổi lựa chọn nghỉ hưu sớm, qua đó đặt ra những vấn đề mới về nguồn cung lao động và cấu trúc việc làm.
Tỷ lệ người lao động trên 55 tuổi tại Mỹ đã giảm xuống còn 37,2%, mức thấp nhất trong hơn hai thập kỷ, theo dữ liệu được các tổ chức nghiên cứu và báo chí quốc tế ghi nhận. Diễn biến này phản ánh sự thu hẹp của một nhóm lao động giàu kinh nghiệm trong bối cảnh thị trường việc làm đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của công nghệ.
Khảo sát của AARP cho thấy khoảng 25% người có kế hoạch nghỉ hưu sớm cho biết nguyên nhân chính là áp lực công việc và tình trạng kiệt sức. Tuy nhiên, bên cạnh các yếu tố truyền thống, sự xuất hiện nhanh chóng của AI đang trở thành một biến số mới.
Ông Robert Laura, đồng sáng lập Hiệp hội Huấn luyện Nghỉ hưu, nhận định AI làm gia tăng cảm giác mất kiểm soát công việc và ảnh hưởng đến giá trị chuyên môn của lao động lớn tuổi. Thực tế, nhiều người lựa chọn rời bỏ thị trường lao động thay vì đầu tư thời gian để thích nghi với các kỹ năng mới.
Xu hướng này được phản ánh qua nhiều trường hợp cụ thể. Một số lao động có kinh nghiệm lâu năm trong các lĩnh vực chuyên môn đã quyết định nghỉ hưu sớm thay vì học lại các công cụ AI. Trong khi đó, cũng có những người rời bỏ công việc do không đồng tình với cách doanh nghiệp triển khai AI, đặc biệt liên quan đến vấn đề sử dụng dữ liệu và giá trị đóng góp của con người.
Khoảng cách thế hệ trong việc ứng dụng AI cũng ngày càng rõ rệt. Dữ liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Pew cho thấy khoảng 30% lao động trong độ tuổi 30–49 sử dụng các công cụ như ChatGPT trong công việc, cao gấp đôi so với nhóm từ 50 tuổi trở lên. Đồng thời, hơn một nửa người lao động Mỹ bày tỏ lo ngại AI có thể ảnh hưởng tiêu cực đến cơ hội việc làm.
Ở góc độ cung – cầu lao động, xu hướng nghỉ hưu sớm của nhóm lớn tuổi đang góp phần làm thay đổi cấu trúc lực lượng lao động. Theo các chuyên gia từ ManpowerGroup, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa tận dụng hiệu quả kỹ năng và kinh nghiệm của nhóm lao động này, đồng thời thiếu đầu tư vào đào tạo lại để giúp họ thích ứng với môi trường làm việc mới.
Trong khi đó, một số ý kiến cho rằng làn sóng nghỉ hưu sớm cũng có thể mang lại lợi ích ngắn hạn cho doanh nghiệp. Trong bối cảnh áp lực cắt giảm chi phí gia tăng, việc lao động lớn tuổi chủ động rời khỏi thị trường có thể giúp doanh nghiệp giảm bớt nhu cầu sa thải.
Về dài hạn, các nghiên cứu cho thấy AI đang góp phần tái định hình thị trường lao động, đặc biệt ở những ngành nghề có mức độ “phơi nhiễm công nghệ” cao. Điều này không chỉ tác động đến số lượng việc làm mà còn làm thay đổi yêu cầu kỹ năng, đặt ra thách thức trong việc cân bằng giữa đổi mới công nghệ và duy trì lực lượng lao động giàu kinh nghiệm.
