Đầu tư mạnh vào năng lượng sạch đang giúp Trung Quốc mở rộng lợi thế công nghiệp, trong khi các thay đổi chính sách tại Mỹ làm dấy lên lo ngại về khả năng tụt hậu trong các ngành công nghệ tăng trưởng nhanh như pin, xe điện và điện mặt trời.
Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos đầu năm nay, ông Trump cho rằng Trung Quốc bán tua-bin gió cho các quốc gia khác nhưng không sử dụng rộng rãi trong nước. Tuy nhiên, thực tế cho thấy Trung Quốc đã bổ sung lượng công suất điện gió và điện mặt trời ở mức kỷ lục trong năm 2025, đồng thời củng cố vị thế là trung tâm sản xuất công nghệ sạch lớn nhất thế giới. Một số phân tích thậm chí cho rằng nước này có thể đã đạt đỉnh phát thải CO₂ sớm hơn dự kiến.
Ngược lại, chính quyền Trump đang đảo ngược nhiều chính sách khí hậu trước đây, rút khỏi một số diễn đàn quốc tế và thúc đẩy các dự án than đá, khí đốt. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng Mỹ có thể đánh mất lợi thế trong các ngành công nghệ năng lượng và sản xuất công nghiệp xanh.
Theo ông Li Shuo, Giám đốc Trung tâm Khí hậu Trung Quốc tại Viện Chính sách Asia Society, cách tiếp cận cứng rắn với quá trình khử carbon có thể khiến Mỹ tụt lại phía sau về công nghiệp và kinh tế. Việc Washington rút khỏi hàng chục tổ chức và sáng kiến quốc tế về khí hậu cũng làm suy giảm ảnh hưởng chính trị trong lĩnh vực này. Ông David M. Hart, chuyên gia tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ, cảnh báo rằng việc rời bỏ các nền tảng hợp tác khoa học và chính sách toàn cầu có thể gây tổn hại lâu dài.
Trong khi đó, Trung Quốc theo đuổi chiến lược thận trọng nhưng thực dụng. Quốc gia này đã lắp đặt công suất điện mặt trời lớn hơn phần còn lại của thế giới cộng lại, nhưng không quá nhấn mạnh vai trò lãnh đạo về khí hậu. Theo ông Li, cách tiếp cận “làm nhiều, nói ít” giúp Trung Quốc tập trung vào các mục tiêu có thể thực hiện được.
Dù vẫn đầu tư vào than đá, Trung Quốc đang thay đổi vai trò của nguồn năng lượng này. Theo tổ chức Ember, điện than ngày càng được sử dụng như nguồn dự phòng để ổn định hệ thống, thay vì đóng vai trò nguồn điện nền. Sự phát triển nhanh của pin lưu trữ giúp tăng khả năng cân bằng lưới điện và hỗ trợ mở rộng năng lượng tái tạo. Đồng thời, Trung Quốc cũng xuất khẩu công nghệ và đầu tư vào năng lượng sạch ở nước ngoài, qua đó mở rộng ảnh hưởng công nghiệp và địa chính trị.
Khoảng cách giữa hai nước đặc biệt rõ trong lĩnh vực năng lượng tái tạo. Theo Global Energy Monitor, Trung Quốc đã vượt xa các đối thủ khi có khả năng tạo ra sản lượng năng lượng tái tạo gấp nhiều lần Mỹ và Ấn Độ. Năm ngoái, Mỹ chỉ bổ sung hơn 20 GW công suất điện gió và mặt trời, trong khi Trung Quốc vượt 300 GW. Các chuyên gia cho rằng hiện không có quốc gia nào tiệm cận quy mô đầu tư của Trung Quốc.
Chính sách thương mại cũng góp phần làm gia tăng khoảng cách. Các mức thuế cao đối với tấm pin nhập khẩu khiến chi phí sản xuất tại Mỹ cao hơn đáng kể, trong khi Trung Quốc duy trì lợi thế quy mô. Theo ước tính, chi phí sản xuất tấm pin mặt trời tại Mỹ có thể cao gấp nhiều lần so với Trung Quốc.
Khoảng cách còn lớn hơn trong lĩnh vực xe điện và pin. Tại Trung Quốc, xe điện đã trở thành lựa chọn phổ biến trên thị trường, trong khi tỷ lệ này tại Mỹ vẫn ở mức thấp. Sự phát triển mạnh của ngành xe điện giúp Trung Quốc xây dựng chuỗi cung ứng pin, động cơ điện và các công nghệ liên quan với chi phí cạnh tranh. Ngược lại, nếu nhu cầu trong nước hạn chế, các ngành sản xuất liên quan tại Mỹ có nguy cơ đối mặt với chi phí cao và mất lợi thế cạnh tranh.
Theo các chuyên gia, hệ quả không chỉ giới hạn trong ngành năng lượng hay ô tô, mà có thể lan sang các lĩnh vực sản xuất, công nghệ và chuỗi cung ứng toàn cầu. Lợi thế trong sản xuất pin và thiết bị năng lượng sạch có thể giúp Trung Quốc củng cố vị thế trong nhiều ngành công nghiệp chiến lược.
Trong khi đó, việc cắt giảm đầu tư vào năng lượng sạch có thể khiến Mỹ bỏ lỡ cơ hội tăng trưởng. Trước đây, số việc làm trong lĩnh vực năng lượng sạch tại Mỹ đã vượt xa ngành dầu khí và than đá, cho thấy quá trình chuyển đổi năng lượng có thể trở thành động lực kinh tế quan trọng.
Trung Quốc hiện đang coi chuyển đổi năng lượng không chỉ là yêu cầu môi trường mà còn là chiến lược phát triển công nghiệp dài hạn. Việc mở rộng sản xuất công nghệ sạch giúp nước này tăng cường vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu và củng cố ảnh hưởng kinh tế.
Trong bối cảnh nhu cầu điện toàn cầu tăng mạnh do trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu và quá trình điện khí hóa, cuộc cạnh tranh năng lượng giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng mang ý nghĩa chiến lược. Đây không chỉ là cuộc đua giảm phát thải, mà còn là cuộc cạnh tranh về công nghệ, việc làm và quyền lực kinh tế trong thế kỷ XXI.
