Nợ công Mỹ đang tăng với tốc độ khiến cả giới tài chính lẫn giới hoạch định chính sách lo ngại. Trong bối cảnh đó, Elon Musk đưa ra cảnh báo gây chú ý khi cho rằng nước Mỹ “chắc chắn 1.000% sẽ phá sản” nếu không đạt được một bước nhảy vọt về công nghệ, đặc biệt là AI và robot.
Phát biểu trên podcast Dwarkesh, Musk nhấn mạnh vấn đề tài khóa của Mỹ không còn nằm ở lựa chọn chính trị mà đã trở thành bài toán toán học. Khi chi phí vay nợ tăng nhanh hơn tăng trưởng kinh tế, hệ thống tài chính sớm hay muộn cũng sẽ chạm điểm gãy.
Theo số liệu từ Bộ Tài chính Mỹ, nợ công hiện đã vượt 38.560 tỷ USD, mức cao kỷ lục. Tuy nhiên, điều Musk đặc biệt lo ngại không phải là quy mô nợ, mà là chi phí trả lãi. Lần đầu tiên trong lịch sử, khoản chi cho lãi vay của chính phủ Mỹ đã vượt ngân sách quốc phòng, vốn đã tiến sát mốc 1.000 tỷ USD mỗi năm.
Theo Musk, đây là dấu hiệu cho thấy Mỹ đang rơi vào vòng xoáy nợ, nơi chính phủ buộc phải vay mới để trả lãi cũ, khiến tổng nợ tăng theo cấp số nhân. Ông cho rằng nếu không có sự bùng nổ năng suất từ AI và robot, sẽ không tồn tại giải pháp toán học nào đủ sức xử lý khối nợ hiện tại.
Quan điểm của Musk nhận được sự đồng tình từ Ray Dalio, nhà sáng lập Bridgewater Associates. Tuy nhiên, Dalio cho rằng Mỹ khó có khả năng vỡ nợ theo nghĩa truyền thống, tức tuyên bố không trả nợ.
Kịch bản thực tế hơn, theo Dalio, là Cục Dự trữ Liên bang Mỹ sẽ tiếp tục mở rộng bảng cân đối, in tiền để mua trái phiếu chính phủ nhằm giảm áp lực tài khóa. Hệ quả của quá trình này là sức mua của đồng USD bị bào mòn dần theo thời gian. Dalio từng chỉ ra rằng 100 USD hiện nay chỉ còn tương đương khoảng 12 USD của năm 1970, phản ánh sự mất giá kéo dài thay vì một cú sụp đổ tức thì.
Trong bức tranh tài khóa u ám, Musk tin rằng AI và robot là lực lượng hiếm hoi đủ sức đảo ngược cục diện. Theo phân tích của Finbold, việc Musk tham gia sáng lập Ban Hiệu suất Chính phủ (D.O.G.E) không chỉ nhằm cắt giảm chi tiêu, mà còn để kéo giãn thời gian, giúp Mỹ chờ đợi làn sóng tăng năng suất từ công nghệ.
Lập luận cốt lõi của Musk là nếu AI và robot có thể thúc đẩy năng suất lao động tăng mạnh, GDP có thể tăng nhanh hơn nợ công. Một số dự báo cho rằng AI có thể đóng góp từ 1.800 đến 15.000 tỷ USD cho kinh tế toàn cầu vào năm 2030.
Dù vậy, đây vẫn là một canh bạc rủi ro. Nhiều tập đoàn công nghệ đang chi hàng chục tỷ USD cho AI, trong khi lợi nhuận chưa tăng tương xứng. Nếu AI không tạo ra giá trị kinh tế đủ nhanh, hoặc vấp phải rào cản công nghệ và pháp lý, Mỹ có thể không còn đủ thời gian, trong khi đồng hồ nợ công vẫn chạy với tốc độ hơn 74.000 USD mỗi giây.
Với nhà đầu tư cá nhân, vấn đề không nằm ở việc Mỹ có tuyên bố vỡ nợ hay không, mà là làm thế nào để bảo vệ tài sản trong kịch bản đồng tiền mất giá. Các chuyên gia được Moneywise và Ainvest tổng hợp đều nhấn mạnh vai trò của tài sản thực và tài sản khan hiếm.
Vàng tiếp tục được xem là kênh trú ẩn hàng đầu. Ray Dalio cho rằng phần lớn nhà đầu tư đang nắm giữ quá ít vàng trong danh mục. Trong 12 tháng qua, giá vàng đã tăng hơn 70%, và Jamie Dimon từng nhận định kim loại quý này có thể hướng tới mốc 10.000 USD/ounce nếu bất ổn tài khóa kéo dài.
Bất động sản tạo dòng tiền là kênh phòng thủ thứ hai, khi giá trị tài sản có xu hướng tăng theo lạm phát, trong khi tiền thuê điều chỉnh theo chi phí sinh hoạt. Bên cạnh đó, nghệ thuật và các tài sản thay thế cũng được xem là công cụ đa dạng hóa danh mục, với dữ liệu cho thấy nghệ thuật đương đại từng vượt trội so với S&P 500 trong dài hạn.
Dù phát biểu “vỡ nợ 1.000%” của Elon Musk mang màu sắc kịch tính, thực tế về nợ công và chi phí lãi vay của Mỹ là rủi ro không thể phủ nhận. Trong khi chờ xem AI và robot có kịp trở thành “phao cứu sinh” hay không, chiến lược hợp lý với nhà đầu tư vẫn là phòng thủ danh mục bằng vàng, bất động sản tạo dòng tiền và tài sản thay thế.
Đây có thể không phải con đường làm giàu nhanh, nhưng là lớp áo giáp cần thiết trong bối cảnh rủi ro tiền tệ và biến động toàn cầu ngày càng lớn.
