Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố có thể áp mức thuế quan lên tới 100% đối với hàng hóa Canada nếu Ottawa tiến tới một thỏa thuận thương mại với Trung Quốc. Lời cảnh báo được đưa ra chỉ vài ngày sau khi Mark Carney nhận định trật tự thế giới đang bước vào giai đoạn thay đổi sâu sắc.
Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social hôm 24/1, ông Trump cáo buộc Thủ tướng Carney đang tìm cách biến Canada thành “điểm trung chuyển” để hàng hóa Trung Quốc thâm nhập thị trường Mỹ. Sau nhiều tháng quan hệ tương đối hòa hoãn, tuyên bố này làm dấy lên nguy cơ bùng phát một cuộc xung đột thương mại mới giữa hai quốc gia láng giềng Bắc Mỹ.
Căng thẳng gia tăng trong bối cảnh Canada và Trung Quốc vừa đạt được thỏa thuận tháo gỡ một số rào cản thương mại liên quan đến xe điện và hạt cải dầu, sau cuộc gặp giữa Thủ tướng Carney và Tập Cận Bình tại Bắc Kinh tuần trước. Theo Financial Times, chuyến thăm này là một phần trong chiến lược của Ottawa nhằm đa dạng hóa quan hệ thương mại, trong bối cảnh quan hệ kinh tế với Mỹ có dấu hiệu xấu đi.
Đáng chú ý, trước đó không lâu, ông Trump từng bày tỏ sự ủng hộ đối với việc Canada cải thiện quan hệ thương mại với Trung Quốc. Phát biểu ngày 20/1, ông cho rằng nếu Ottawa có thể đạt được thỏa thuận với Bắc Kinh thì “hãy cứ làm”. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau, Tổng thống Mỹ đã đảo chiều quan điểm.
Trong thông điệp mới nhất, ông Trump khẳng định nếu Canada ký kết một thỏa thuận thương mại với Trung Quốc, toàn bộ hàng hóa của nước này xuất khẩu sang Mỹ sẽ ngay lập tức phải chịu mức thuế 100%. Ông nhấn mạnh rằng bất kỳ nỗ lực nào nhằm sử dụng Canada làm cửa ngõ đưa hàng Trung Quốc vào Mỹ đều sẽ không được chấp nhận.
Phản hồi trước cảnh báo từ Washington, Bộ trưởng phụ trách quan hệ thương mại Canada–Mỹ ông Dominic LeBlanc khẳng định Ottawa không theo đuổi một hiệp định thương mại tự do với Trung Quốc. Theo ông, những gì Canada và Trung Quốc đạt được chỉ giới hạn ở việc xử lý một số vấn đề cụ thể liên quan đến thuế quan. Ông LeBlanc cũng nhấn mạnh Canada và Mỹ có mối quan hệ đối tác sâu rộng về kinh tế và an ninh, và Ottawa vẫn ưu tiên bảo đảm mối quan hệ này mang lại lợi ích cho doanh nghiệp và người lao động hai nước.
Những tuyên bố cứng rắn mới của ông Trump được đưa ra sau một tuần nhiều biến động, trong đó ông từng đe dọa áp thuế mạnh tay với châu Âu liên quan đến vấn đề Greenland, trước khi rút lại phát ngôn. Giới quan sát cho rằng cách tiếp cận “đe dọa rồi rút lui” này là mô hình quen thuộc trong nhiệm kỳ của ông Trump, khi các tuyên bố thuế quan thường được đưa ra ngoài giờ giao dịch thị trường và sau đó được điều chỉnh bằng các miễn trừ hoặc đình chỉ.
Trước đó, ông Trump cũng từng cảnh báo áp thuế cao đối với Canada và Mexico, nhưng sau đó đã đưa ra các ngoại lệ cho phép phần lớn hoạt động thương mại trong khuôn khổ hiệp định USMCA tiếp tục diễn ra bình thường.
Về quan hệ Mỹ–Trung, cách đây bốn tháng, ông Trump đã gặp Chủ tịch Tập Cận Bình tại Hàn Quốc và đạt được một thỏa thuận “đình chiến” trong cuộc chiến thương mại song phương. Tổng thống Mỹ dự kiến sẽ thăm Trung Quốc vào tháng 4 tới, và thị trường kỳ vọng hai bên có thể tiến tới một thỏa thuận thương mại mới.
Căng thẳng giữa ông Trump và Thủ tướng Carney cũng bộc lộ rõ tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos. Tại đây, ông Carney cho rằng trật tự quốc tế dựa trên luật lệ đang bị “đứt gãy”, một phát biểu được xem là lời chỉ trích gián tiếp chính sách khó đoán của Washington. Đáp lại, ông Trump tuyên bố Canada “sống nhờ vào Mỹ”.
Trong khi Mỹ gần như đóng cửa thị trường đối với xe điện Trung Quốc thông qua hàng rào thuế quan, Canada lại đi theo hướng khác khi chấp thuận nhập khẩu 49.000 xe điện Trung Quốc mỗi năm với mức thuế 6,1%, giảm mạnh so với mức 100% trước đó. Quyết định này có nguy cơ làm phức tạp các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Canada về việc rà soát hiệp định USMCA năm 2020.
Washington lo ngại rằng các doanh nghiệp Trung Quốc đang lợi dụng Mexico làm điểm trung chuyển để đưa hàng hóa vào Mỹ với mức thuế thấp hơn. Trong bối cảnh đó, việc Canada xích lại gần Trung Quốc được cho là có thể khiến quan hệ thương mại Mỹ–Canada đối mặt với thêm nhiều thách thức.
Ông Carney là Thủ tướng Canada đầu tiên thăm Bắc Kinh sau gần một thập kỷ và đang thúc đẩy chiến lược tăng cường quan hệ kinh tế với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng gấp đôi kim ngạch xuất khẩu sang các đối tác ngoài Mỹ trong thập kỷ tới.
