Những lợi ích mà Trung Quốc dày công xây dựng tại Venezuela trong gần hai thập kỷ đang đứng trước nguy cơ bị lung lay, khi cán cân ảnh hưởng tại quốc gia Nam Mỹ giàu tài nguyên này nghiêng trở lại về phía Mỹ.
Gần 20 năm trước, sau khi chính quyền của cố Tổng thống Hugo Chávez quốc hữu hóa ngành dầu khí và buộc các tập đoàn Mỹ rút lui, Trung Quốc nhanh chóng trở thành đối tác thay thế, mở rộng hiện diện sâu rộng tại Venezuela. Tuy nhiên, bức tranh này đang thay đổi khi chính quyền Tổng thống Donald Trump tái khẳng định ảnh hưởng của Washington tại Caracas.
Hiện các doanh nghiệp dầu khí nhà nước Trung Quốc nắm quyền khai thác hơn 4,4 tỷ thùng dầu tại Venezuela, quy mô lớn gấp gần 5 lần so với Chevron, tập đoàn Mỹ duy nhất còn hoạt động tại đây. Thông qua các thỏa thuận sản xuất, đầu tư giàn khoan và mô hình “dầu đổi nợ”, Trung Quốc từng được coi là đối tác chiến lược giúp Venezuela phần nào giảm bớt áp lực từ các lệnh trừng phạt của Mỹ.
Tuy nhiên, sau khi Tổng thống Nicolás Maduro bị phế truất vào đầu tháng 1, Tổng thống Trump tuyên bố không phản đối việc Trung Quốc tiếp tục mua dầu Venezuela, với điều kiện các giao dịch phải tuân theo giá thị trường. Động thái này đồng nghĩa với việc chấm dứt các kênh mua bán ngầm từng giúp Bắc Kinh tiếp cận dầu giá rẻ trong thời gian dài.
Điều khiến Trung Quốc lo ngại không chỉ là giá dầu, mà là quyền kiểm soát sản xuất và sở hữu trữ lượng mà họ đã đầu tư suốt nhiều năm. Đáng chú ý, nhiều khu vực khai thác của Trung Quốc nằm sát các mỏ dầu trước đây thuộc về Exxon Mobil và ConocoPhillips.
Phía đại sứ quán Trung Quốc tại Washington khẳng định các tài sản dầu khí của nước này tại Venezuela phù hợp với luật pháp quốc tế và mang lại lợi ích cho cả hai bên. Trong khi đó, các tập đoàn dầu khí Trung Quốc không đưa ra bình luận công khai.
Dù Venezuela sở hữu trữ lượng dầu lớn nhất thế giới, phần lớn dầu thô tập trung tại vành đai Orinoco – khu vực nổi tiếng với dầu nặng, chi phí khai thác cao và công nghệ phức tạp. Trong giai đoạn các tập đoàn Mỹ rút lui, Trung Quốc đã nhanh chóng tận dụng cơ hội này để mở rộng hiện diện.
Tập đoàn CNPC trở thành đối tác của PdVSA trong liên doanh Sinovensa, hiện là dự án khai thác lớn nhất của Trung Quốc tại Venezuela. Trong khi đó, Sinopec kiểm soát một số lô dầu ngoài khơi vịnh Paria. Tuy sở hữu trữ lượng lớn, các doanh nghiệp Trung Quốc hiện chỉ đóng góp khoảng 15% tổng sản lượng dầu của Venezuela, phần lớn do hiệu quả hoạt động yếu kém của PdVSA dưới thời Maduro.
Trước đây, hơn 80% dầu xuất khẩu của Venezuela được chuyển sang Trung Quốc thông qua các giao dịch không chính thức, với mức giá chiết khấu sâu do lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, việc Mỹ siết chặt kiểm soát và triệt phá mạng lưới tàu chở dầu “ma” đã khiến dòng chảy này gần như bị chặn lại.
Dù vậy, tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng của Trung Quốc không quá lớn, bởi dầu từ Venezuela chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong tổng lượng nhập khẩu khoảng 11 triệu thùng mỗi ngày của nước này. Rủi ro lớn hơn nằm ở khả năng Washington kiểm soát dòng tiền từ dầu mỏ Venezuela, qua đó phá vỡ mô hình “dầu đổi nợ” mà Bắc Kinh đã áp dụng trong nhiều năm. Điều này có thể ảnh hưởng đến khoản nợ hơn 10 tỷ USD mà Venezuela đang nợ Trung Quốc.
Trong khi tránh đối đầu trực diện, Bắc Kinh cũng phát đi những tín hiệu trái chiều. Dù từng là nhà đầu tư tích cực, Trung Quốc gần đây tỏ ra thận trọng hơn với tài sản dầu khí tại Venezuela. Năm ngoái, Sinopec đã đồng ý bán lại một phần tài sản cho cựu lãnh đạo Chevron Ali Moshiri thông qua Amos Global Energy Management, trong một thỏa thuận không công bố chi tiết.
Một số doanh nghiệp Trung Quốc quy mô nhỏ vẫn tiếp tục tìm kiếm cơ hội, như dự án giàn khoan mới trên hồ Maracaibo. Dữ liệu hải quan Trung Quốc cũng cho thấy xuất khẩu thiết bị dầu khí sang Venezuela, từ ống thép đến linh kiện đều tăng mạnh trong năm qua.
Dẫu vậy, nhiều chuyên gia cho rằng Mỹ khó có khả năng loại bỏ hoàn toàn Trung Quốc khỏi Venezuela. Ông Parsifal D’Sola Alvarado, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc – Mỹ Latinh tại Bogotá, nhận định Washington nhiều khả năng sẽ “làm ngơ” trước sự hiện diện của Bắc Kinh, miễn là dòng dầu và dòng tiền quay trở lại dưới sự kiểm soát của Mỹ.
Kịch bản này được cho là tương đồng với trường hợp Argentina dưới thời Tổng thống Javier Milei, người dù có lập trường cứng rắn với Trung Quốc nhưng vẫn để các hoạt động của Bắc Kinh tiếp diễn.
