Trong bối cảnh quan hệ Mỹ – Venezuela leo thang căng thẳng, Trung Quốc đang nổi lên như bên hưởng lợi rõ rệt, vừa gia tăng nhập khẩu năng lượng từ Mỹ Latinh vừa củng cố vị thế địa chính trị tại khu vực. Bắc Kinh hiện là điểm đến của phần lớn lượng nhiên liệu xuất khẩu từ Venezuela, bất chấp các biện pháp trừng phạt và phong tỏa ngày càng siết chặt từ Washington.
Theo số liệu gần đây, Trung Quốc đang nhập khoảng 80% tổng lượng dầu xuất khẩu của Venezuela. Ngay cả khi Mỹ thu giữ tàu chở dầu và tuyên bố phong tỏa đội tàu của Caracas, nhiều chuyến hàng nhiên liệu vẫn rời cảng Venezuela trong tình trạng tắt hệ thống nhận dạng và được cho là hướng tới Trung Quốc. Reuters cho biết, chỉ một tuần sau vụ Mỹ bắt giữ tàu dầu Venezuela hôm 10/12, hai tàu chở khoảng 1,9 triệu thùng nhiên liệu mỗi chiếc đã rời bờ biển nước này.
Trung Quốc hiện gần như trở thành khách hàng dầu mỏ lớn nhất của Venezuela. Riêng trong tháng 11, sản lượng khai thác của Caracas đạt 921.000 thùng/ngày, trong đó khoảng 746.000 thùng được xuất sang Trung Quốc. Trong khi đó, doanh nghiệp Mỹ duy nhất còn được cấp phép là Chevron chỉ xuất khẩu khoảng 150.000 thùng/ngày, phần còn lại chủ yếu chuyển sang Cuba. Bắc Kinh cũng tăng cường đầu tư vào lĩnh vực dầu khí Venezuela, một nội dung từng được Phó Tổng thống Delcy Rodríguez đề cập trong chuyến công du châu Á hồi tháng 4.
Theo các chuyên gia, cách tiếp cận của Trung Quốc tại Mỹ Latinh khác biệt rõ rệt so với Mỹ, khi Bắc Kinh nhấn mạnh nguyên tắc không can thiệp nội bộ và duy trì quan hệ đối tác ổn định. Bà Ekaterina Zaklyazminskaya, chuyên gia của Viện Nghiên cứu Chiến lược Nga, cho rằng Mỹ Latinh giữ vai trò quan trọng trong chiến lược dài hạn của Trung Quốc, đặc biệt về nguồn nguyên liệu. Bắc Kinh đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng logistics, trong đó có cảng Changkai đi vào hoạt động từ năm ngoái, nhằm rút ngắn tuyến vận chuyển hàng hóa sang Trung Quốc.
Trong năm 2025, nguồn cung từ Mỹ Latinh cũng trở thành phương án thay thế đáng kể cho hàng hóa Mỹ. Trung Quốc từng là khách hàng lớn của nông sản Mỹ, đặc biệt là đậu tương, nhưng hiện Brazil đã vươn lên giữ vai trò nhà cung cấp chủ lực. Theo đánh giá của giới phân tích, Bắc Kinh nhiều khả năng sẽ tiếp tục tận dụng tình hình tại Venezuela để củng cố lợi ích kinh tế và chiến lược.
Ở phương diện chính trị, Trung Quốc gia tăng ủng hộ Caracas trên các diễn đàn quốc tế. Trong cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Venezuela Ivan Hill, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị khẳng định ủng hộ nước này bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp, đồng thời Bắc Kinh cũng ủng hộ đề xuất triệu tập phiên họp bất thường của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc về khủng hoảng Venezuela. Theo giới quan sát, Trung Quốc đang tìm cách xây dựng hình ảnh một chủ thể “có trách nhiệm”, qua đó tạo thế đối trọng với Mỹ trong khu vực.
Trong bối cảnh này, Nga cũng có dư địa củng cố vị thế tại Venezuela, dù Moskva không chịu áp lực phải chứng minh vai trò khi hai nước đã duy trì quan hệ hợp tác lâu dài và ký kết thỏa thuận đối tác chiến lược. Tuy nhiên, hợp tác kinh tế Nga – Venezuela vẫn gặp hạn chế về logistics, với kim ngạch thương mại năm ngoái chỉ đạt khoảng 200 triệu USD dù đã tăng mạnh so với giai đoạn trước.
Ở chiều ngược lại, Mỹ tiếp tục gia tăng sức ép quân sự và chính trị lên Venezuela. Washington đã tăng cường hiện diện hải quân tại Caribe, triển khai cụm tàu tác chiến do tàu sân bay Gerald R. Ford dẫn đầu, cùng tàu ngầm hạt nhân và hơn 16.000 binh sĩ. Mỹ cũng xây dựng hạ tầng radar tại Trinidad và Tobago, đồng thời liên tiếp bắt giữ các tàu chở dầu Venezuela bị nghi vi phạm lệnh trừng phạt.
Căng thẳng tiếp tục leo thang khi nhiều chính trị gia Mỹ công khai kêu gọi thay đổi chính quyền tại Caracas. Tuy nhiên, khả năng Mỹ can thiệp quân sự vẫn chưa rõ ràng. Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết Tổng thống Donald Trump không ủng hộ xung đột, coi đây là sự lãng phí nguồn lực và sinh mạng.
